"Amerykańskie smutki" Siri Hustvedt

            Sonia zostawiła Indze kilkanaście wiadomości. Włączyła telewizor i bezmyślnie oglądaliśmy w dużym powiększeniu szczypawki wędrujące po ekranie, podczas gdy męski głos w tle nudził coś o ich cudownych właściwościach. Sonia nerwowo bawiła się kosmykiem włosów. Skakaliśmy po kanałach nie znajdując niczego, co mogłoby nas choć odrobinę zainteresować, spytałem więc, czy nie zechciałaby przeczytać mi swego wiersza. Początkowo się wzbraniała, mówiąc, że nie może się skupić, że się denerwuje, ale wreszcie dała się ubłagać. Najpierw tłumaczyła się – że wciąż go poprawia, że nie jest pewna wszystkich strof, a jednej z najważniejszych jeszcze nie napisała, i że wybrała formę restrykcyjną, żeby przekonać się, czy potrafi pisać – po czym wzięła ze stolika przy sofie cienki plik kartek i zaczęła czytać czystym głosem.

             Ojciec mój odszedł równo pięć lat temu.

             Pustemu ciału nic już nie przywróci

             człowieka, który dziecku jedynemu

             do snu co wieczór kołysanki nucił

             i snuł historie duchów i golemów.

             Ich tęskne głosy, co spokój chcą skrócić

             słychać wciąż w Paradou. Straszyły w ciemności

             widmowe istoty, królowie wieczności.

             Do tamtych duchów dzisiaj tęskni pamięć.

            Dziś wiem, że smutku, który żywych trawi

             zmarli nie czują. Boże, w przeszłość zamień

             tę chwilę. Boże, bądź dla mnie łaskawy!

             Przywróć świat, który odcisnął swe znamię

             tak drogie. Prawdę niech ojcu wyjawi

             jeden gest na dobranoc: rola, którą grałam

             nakładała mi maskę. Pod spodem się bałam.

            Odchrząknąłem. Któregoś lata Genie i ja odwiedziliśmy Maxa, Ingę i Sonię w domu, który wynajmowali w Le Paradou, maleńkim miasteczku w Prowansji, niedaleko Les Baux. Przypomniałem sobie szeroki uśmiech Maxa w blasku świec migoczących na stole, gdy siedzieliśmy na zewnątrz w chłodnym powietrzu. Z papierosem między zębami, w smugach unoszącego się dymu, wznosząc kieliszek wygłaszał toast na cześć pogody, dobrego życia, rodziny.

Sonia spojrzała na mnie znad kartek.

– Nie jest taki okropny, prawda?

Pokręciłem głową, a ona ciągnęła:

– Taką samą formę ma Don Juan Byrona. Oktawy na ogół są komiczne, ale wiesz, chciałam sprawdzić, czy mogą też być poważne.

Przerwała, a ja pomyślałem o językowych łamigłówkach i szalonych rymowankach pana T.

– Dalej ma być strofa o jedenastym września, tylko jeszcze nie udało mi się jej napisać. Próbowałam wiele razy, ale to zbyt trudne. Może po prostu zostawię tu białą plamę – lukę, wielkie puste miejsce tylko z datą.

Popatrzyła na mnie, wyraz jej twarzy nagle stał się zacięty.

– A potem idą te dwie.

             Mówią: „Nie znają młodzi śmiertelności”.

             Nieprawda. Ja ją czuję całym ciałem –

            w umyśle, w oczach, w rękach, nogach, kościach,

             i w telefonie, co dzwonkiem zuchwałym

             zwiastuje nowe losu przeciwności,

             w słyszanych nocą głosach, jakby cały

             chór bezcielesny śpiewał w mojej głowie

             wzywając zmarłych. Nikt mi nie odpowie.

             Pewnego rana do naszego domu

             smutny policjant przyszedł. Nakaz wręczył,

             miał strych przeszukać. Wszedł po schodach stromych,

             i ludzkich szczątków w kurzu, wśród pajęczyn,

             pod flagą niepotrzebną już nikomu

             szukał. Wciąż widzę, jak na dachu klęczy

             zrywając papę. W jego pustym wzroku

             nie ma smutku, nadziei, nie ma nic prócz mroku.

19.11.2011

W oryginale